Khoa học Chính trị có khô khan như ta nghĩ?

IMG_3772

Mỗi lần bạn bè ở Việt Nam hỏi tôi học gì, và nghe câu trả lời: Political Science (Khoa học Chính Trị), ai cũng mắt tròn mắt dẹt ngạc nhiên: “Sao học ngành gì nghe..hoành tráng thế?”, “Học ngành gì nghe khô khan thế?”, “Học khó lắm phải không?”, “Học xong thì làm gì?”. Tôi thấy lạ lắm, vì thật ra ở Việt Nam cũng có ngành này mà, chỉ là mình không gọi bằng tên này thôi. Sau một thời gian suy nghĩ, tôi quyết định chia sẻ một cách ngắn gọn ngành học của tôi trong blog tuần này. Hi vọng sẽ giải đáp được thắc mắc của nhiều bạn, và biết đâu đấy sẽ tạo cảm hứng cho bạn đọc blog theo đuổi ngành này (nếu thế thì tôi vui lắm!!)

Tôi học ngành Political Science, với chuyên ngành chính là Comparative Politics (Chính trị học so sánh), và ngành học phụ là Research Methods ( Phương pháp nghiên cứu). Trước khi đi vào chi tiết, tôi muốn kể cho bạn một kỷ niệm nho nhỏ từ thời tôi còn là sinh viên ĐH Bách Khoa Hà Nội. Nghĩ lại con đường học hành của mình, tôi chợt nhận ra niềm đam mê của tôi đối với Khoa học Chính trị có lẽ đã đâm rễ từ lâu mà tôi không nhận ra.

Tôi vẫn nhớ hồi còn là sinh viên năm hai, năm ba Đại học, tôi rất thích tìm hiểu về các sự kiện đang diễn ra trên thế giới. Tuy thời ấy Internet đã phổ biến mọi ngõ ngách nhưng tôi vẫn thích học về thế giới bằng con đường truyền thống: Đọc báo giấy. Hàng tuần, tôi thường ra hiệu báo đầu đường Tạ Quang Bửu mua cuốn tạp chí “Thế giới và Việt Nam” (không biết giờ này sạp báo ấy còn mở cửa không nữa). Báo ít có các bài phân tích, mà thiên về đưa tin sự kiện. Nhưng chừng ấy thôi cũng đủ thoả mãn chí tò mò…ngây thơ của tôi rồi. Ra trường khoảng hai năm, tôi tình cờ đọc được cuốn sách “Tại sao các quốc gia thất bại: Nguồn gốc của Quyền lực, Thịnh Vượng và Nghèo đói” (Why nations fail: the Origins of Power, Prosperity and Poverty) của Acemoglu và Robinson. Lúc ấy, tôi chưa đủ khả năng để phân tích và phê bình cuốn sách, tôi cũng chưa có được nền tảng lý thuyết cơ bản để hiểu hết các luận điểm của tác giả. Tuy nhiên, cuốn sách đã khai sáng cho tôi bao điều mới lạ về thế giới. Tháng trước tôi và bạn đồng hành lái xe qua thành phố Nogales thuộc nước Mỹ. Phía bên kia “hàng rào” là thành phố Nogales của Mexcio. Hai thành phố cùng một xuất phát điểm: cùng văn hoá, ngôn ngữ, khí hậu nhưng Nogales phía bên Mỹ thì giàu có thịnh vượng, bên kia hàng rào lại là nghèo đói lạc hậu. Tác giả có nhắc đến sự khác biệt của hai thành phố (vốn từng là một) để bảo vệ luận điểm của mình: một quốc gia giàu có thịnh vượng hay không là do thể chế chính trị quyết định, các tác nhân khác chỉ là thứ yếu. Cuốn sách đã được dịch ra tiếng Việt và xuất bản ở Việt Nam (ngày trước tôi đọc bản tiếng Việt). Còn đây là trang blog tiếng Anh về cuốn sách của tác giả:

http://whynationsfail.com/summary/

Nếu bạn muốn học cách viết tiếng Anh thì tôi nghĩ đây là một trang web tốt. Tôi thích cách viết của tác giả. Đơn giản. Dễ hiểu. Đi thẳng vào vấn đề.

Sau này khi học ngành Nghiên cứu Phát triển ở Anh, tôi nhận ra một điều: Chính trị hiện hữu trong mọi ngõ ngách của cuộc sống. Khái niệm “quyền lực” (Power) mà tôi học được ở Anh, đã cho tôi một công cụ để đánh giá và nhìn nhận các sự kiện xảy ra xung quanh mình. Ngày trước, tôi cứ nghĩ Politics là điều gì xa xôi lắm, tôi từng nghĩ Politics chỉ liên quan đến ai là tổng thống Mỹ, ai trúng cử thủ tướng lần này, chính sách này chính sách kia có tác động thế nào, nước nào có mối quan hệ ngoại giao với nước nào, vân vân và vân vân. Thật ra, ta có thể thấy Politics ở khắp mọi nơi. Từ công ty, trường học, đến gia đình. Từ giá nhà, giá đất, thức ăn bạn mua, đến chai nước bạn uống. Từ những thứ tưởng chả liên quan gì đến Politics như mối quan hệ nam nữ, như tình bạn, tình đồng chí. Đơn cử như trong một mối quan hệ lãng mạn, người bạn gái bị bạn trai bắt nạt, bạo lực nhưng người bạn gái chẳng dám bỏ vì sợ đàm tiếu điều này điều kia, thì khái niệm quyền lực cho ta thấy: cán cân quyền lực đang nghiêng về phía nam giới, từ đó ta có thể suy ra được nhiều điều trong xã hội. Càng học tôi càng thấy hay, những lý thuyết tôi học không hề khô khan, hay “khó nhằn”, mà thật ra nó dạy tôi rất nhiều điều trong cuộc sống. Ngày trước tôi rất thích thay đổi người khác, đặc biệt là những người mà tôi cho là không …học nhiều như tôi. Tôi nhớ một lần đến thăm gia đình bác nông dân, bác để cả đàn gà chạy tứ tung trong nhà, tôi nhắc nhở và khuyên bảo mà bác chẳng hề thay đổi. Nhưng khi học về khái niệm quyền lực, tôi tự đặt cho mình các câu hỏi trước khi “khuyên răn” người khác: Tôi là ai mà có quyền thay đổi người khác? Nếu tôi muốn thay đổi họ, có phải là tôi đang nghĩ tôi …hơn người ta? Rằng tôi hiểu biết hơn, tử tế hơn, tốt đẹp hơn? Rằng tôi chẳng trong hoàn cảnh của họ, nhưng tôi lại biết thế nào là tốt cho họ, còn họ thì chẳng biết gì? Tất nhiên, ngành học tôi đang theo đuổi không trả lời các câu hỏi liên quan đến vấn đề giới hay các nhân như thế, tôi lấy ví dụ vậy để bạn hiểu rằng, Politics không to tát như ta tưởng, và thật sự có thể dạy ta cách sống sao cho tử tế hơn.

Tôi lan man quá rồi, xin phép bạn cho tôi vào chủ đề chính của bài blog tuần này. Tôi học ngành Khoa học Chính trị, chuyên ngành chính là Chính trị học So sánh (Comparative Politics).

Câu hỏi đầu tiên: Học Political Science là học cái gì?

Political Science tại Mỹ bao gồm bốn ngành học nhỏ: Quan hệ quốc tế (International Relations- ngành này quá quen thuộc ở Việt Nam phải không?), Chính trị Mỹ (American Politics), Lý thuyết Chính trị học (Political Theory- tôi không hiểu rõ về ngành này, nhưng tôi nghĩ các môn học ở Việt Nam như chủ nghĩa Mác Lê có thể là một phần lý thuyết của ngành này), Hành chính công (Public Administration- ngành này cũng quen thuộc ở Việt Nam nè), và Chính trị học So sánh (Comparative Politics- đây là ngành tôi học, và tôi nghĩ …đây là ngành học tuyệt vời nhất trong cả bốn ngành. Haha)

Câu hỏi thứ 2: Chính trị học so sánh là …cái gì?

Có lẽ ngành này không phổ biến ở Việt Nam, nhưng ở Mỹ đó là ngành học rất lý thú. Về cơ bản Chính trị học so sánh trả lời các câu hỏi: Điều gì thúc đẩy, ảnh hưởng những quyết định của các chính trị gia, các nhà hoạch định chính sách? Đối tượng nào nắm thực quyền trong xã hội? Vì sao một quốc gia lại đi theo thể chế chính trị này, mà không phải là thế chế khác? Vân vân và vân vân. Điều đặc biệt của ngành này là các nhà nghiên cứu cố gắng so sánh các hệ thống chính trị khác nhau trên thế giới để đưa ra lý thuyết và rút ra các bài học thực tiễn. Tất nhiên không phải ta hứng lên, thích so sánh nước nào với nhau cũng được. Ví dụ, liệu ta có thể so sánh Switzerland và …Swazerland được không? Hai quốc gia đều bắt đầu bằng “Sw” đấy, và đọc nghe cũng giống nhau đấy. Nhưng cả hai chẳng có điểm gì tương đồng cả: một nước ở châu Âu, một nước ở châu Phi, văn hoá, lịch sử khác xa vạn dặm, hệ thống chính trị thì quá khác nhau. Ta có thể so sánh hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng về văn hoá, ngôn ngữ, lịch sử nhưng có hệ thống chính trị khác nhau, và giải thích từ đâu dẫn đến sự khác nhau đấy. Hoặc sự khác nhau đó có tác động thế nào? Ta phải luôn cẩn thận để không so sánh cam với táo- các giáo sư của tôi thường nhắc nhở chúng tôi như thế!

Câu hỏi thứ 3 (một câu hỏi tôi thường gặp): Tại sao ta phải so sánh?

So sánh các hệ thống chính trị khác nhau giúp ta hiểu và tìm ra quy luật chung cho các sự kiện, hiện tượng tưởng chừng chẳng liên quan gì đến nhau. Nếu bạn tin rằng thế giới này là sự hỗn độn của những sự kiện chẳng có ý nghĩa gì, thì bạn ..không cần so sánh. Nhưng nếu bạn tin, mỗi sự kiện là một phần của một quy luật chung thì so sánh là không thể thiếu. Thực tế so sánh là một phần trong cuộc sống của mỗi chúng ta. Hãy thử nghĩ lại xem, đã bao lần bạn từng so sánh giá cả của các loại hàng hoá, chất lượng các loại sản phẩm, những lựa chọn trong cuộc sống, thậm chí là so sánh các đối tượng tiềm năng để làm bạn đời. Rồi bạn tìm ra quy luật: à thì ra, anh nào/cô nào được bố mẹ bao bọc từ nhỏ, không phải động tay động chân vào việc gì, thì thường có khuynh hướng không tự đưa ra được các quyết định quan trọng trong cuộc sống (tôi ví dụ thế thôi, có thể “lý thuyết” này không đúng haha). Mục đích của khoa học chính trị (và có lẽ là mọi ngành khoa học) còn  là xác định mối quan hệ của hai hay nhiều yếu tố (hay còn gọi là “biến-variables) và đưa ra dự đoán tương lai dựa vào mối quan hệ mà ta quan sát được từ các yếu tố đó. Ví dụ, một câu hỏi khiến nhiều nhà khoa học chính trị đau đầu là “Tại sao nhiều nước đặc biệt ở phương Tây lại có thể chế chính trị dân chủ, trong khi các nước châu Phi lại toàn là độc tài?”. Ta có thể viết lại câu hỏi “nhân tố nào cần có trong một quốc gia để khiến quốc gia đó chuyển từ độc tài sang dân chủ?”. Các nhà khoa học thu thập số liệu lớn về GDP bình quân đầu người của các quốc gia và những thay đổi trong hệ thống chính trị của các quốc gia trong một thời gian dài. Dựa vào mối quan hệ giữa kinh tế và hệ thống chính trị, các nhà khoa học nhận thấy: các nước giàu thì thường có thể chế chính trị dân chủ, các nước độc tài thì thường là các nước đang phát triển hoặc nước nghèo. Từ đó, nhiều nhà khoa học đưa ra giả thuyết (như Przeworski- nếu bạn quan tâm có thể tìm đọc sách của ông): khi nào GDP đầu người của một quốc gia vượt ngưỡng 6000 USD, và vì một lý do nào đó trở nên dân chủ,  quốc gia đó có nhiều tiềm năng duy trì nền dân chủ đó hơn những quốc gia có GDP đầu người ở dưới mức đó. Đây là một lý thuyết gặp nhiều chỉ trích bởi một số nước như Argentina luôn nằm ngoài quy luật ấy.

Trên đây là những thông tin cơ bản về ngành học của tôi. Có một câu hỏi nữa mà tôi muốn trả lời: Chính trị học so sánh thường áp dụng phương pháp nghiên cứu nào? nhưng xin để dành cho một bài viết khác. Tôi hi vọng qua bài viết bạn sẽ nhận thấy ngành học khoa học chính trị không hề khô khan, “khó nhằn”. Đối với tôi, học khoa học chính trị đã cung cấp cho tôi một vũ khí để hiểu và phân tích những thông tin tôi đọc trên báo chí, và những sự kiện đang diễn ra trên thế giới. Gần gũi hơn, ngành học còn giúp tôi cách đối nhân xử thế, và sống tốt hơn mỗi ngày.

Nếu có gì thắc mắc, bạn hãy để lại câu hỏi trong phần comment nhé. Cảm ơn bạn đã đọc tâm sự của tôi đến những dòng cuối cùng. Chúc bạn một thứ hai thật vui!

 

6 Comments

      1. Hì, em học quản lý hành chính công nhưng lười học và bất cần nhất lớp nên các thầy giáo gặp em là ngán ngẩm. Em không xứng đáng với hai từ nghiên cứu. Hi vọng có dịp được chị chỉ giáo. 😀

        Liked by 1 person

  1. Chị ơi em cảm ơn bài viết của chị rất nhiều ạ, bài viết rất hay dù em không học về chính trị nhưng em nghĩ những kiến thức cơ bản này là cần thiết cho tất cả mọi người để hiểu hơn về cách thế giới đang vân hành.
    Nhân tiện trong bài viết của chị có đề cập đến một trang web mà chị cho là rất phù hợp cho những bạn học viết tiếng anh, chị có thể viết bài chia sẻ thêm về kinh nghiệm và chuyện ngày xưa chị học viết tiếng anh và những nguồn chị thấy hữu ích không ạ. Em cảm ơn chị nhiều ạ ^^

    Liked by 2 people

    1. Chào em, cảm ơn em đã đọc blog của chị. Về cách học viết, theo chị quan trọng nhất là phải đọc nhiều. Thông qua đọc sách báo, em có thể học được cách diễn đạt của tác giả, và biến nó thành của mình! VOA special English là một trang web hữu ích cho người
      mới bắt đầu ( cả nghe, đọc và viết). Chị cũng có ý tưởng chia sẻ một bài về học viết trên trang blog trong thời gian tới, hi vọng em sẽ đón đọc!

      Liked by 1 person

Xin mời bạn để lại comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s